Gimnastikanyň köklerini gadymy Gresiýadan gözlemek mümkin. Emma milliýetçilik häzirki zaman gimnastikasynyň Napoleon uruşlaryndan Sowet döwrüne çenli ösmegine itergi berip gelýär.
Meýdançada maşk edýän ýalaňaç adam. Abraham Linkolnyň inaugurasiýasynda stoik janpena. Kiçijik ýetginjekler baş aýlandyryjy tapgyrda ýerden turýarlar we bökýärler. Bu suratlar tötänleýin däl - olaryň hemmesi gimnastika taryhynyň bir bölegi.
Simone Biles we Kohei Uchimura ýaly türgenleriň ösmegi bilen bu sport Olimpiýa oýunlarynyň iň söýülýän çäreleriniň birine öwrüldi. Gimnastika hemişe deň däl ştangalary ýa-da deňagramlylyk şöhlesini öz içine almaýardy - irki gimnastika halat dyrmaşmak we taýak bilen urmak ýaly hereketleri öz içine alýardy. Emma gadymy grek däbinden häzirki zaman Olimpiýa sportuna öwrülmeginde gimnastika hemişe milli buýsanç we kimlik bilen ýakyndan baglanyşykly bolupdyr.
Gadymy grek türgenleri köplenç gimnastika ussatlyklaryny ýalaňaç ýagdaýda türgenleşdiripdirler. Bu irki gimnastikaçylar öz bedenlerini urşa türgenleşdiripdirler.
Gimnastikanyň gelip çykyşy
Bu sport gadymy Gresiýada döräpdir. Gadymy Gresiýada ýaş ýigitler söweşe taýýarlyk görmek üçin berk fiziki we ruhy taýýarlykdan geçipdirler. Bu söz grek gimnos sözünden gelip çykypdyr, "ýalaňaç" - dogry, sebäbi ýaş ýigitler ýalaňaç türgenleşip, maşk edip, agyrlyklary göterip we meýdançada biri-biri bilen bäsleşipdirler.
Grekler üçin maşk etmek we öwrenmek bir-birine baglydy. Sport taryhçysy R. Skott Kretçmaryň pikiriçe, grek ýaş ýigitleriniň türgenleşýän sport zallary "ylmy we açyş merkezleri" - ýaş ýigitleriň fiziki we intellektual sungatlarda bilim alýan jemgyýetçilik merkezleri bolupdyr. Miladydan öňki IV asyrda ýaşan grek filosofy Aristotel: "Bedeniň terbiýesi aňyň terbiýesinden öň bolmaly" diýip ýazypdyr.
Emma häzirki wagtda bilşimiz ýaly, gimnastika intellektualizmiň we gyzgyn jedelleriň başga bir ojagyndan, ýagny XVIII we XIX asyrlardaky Ýewropadan gelip çykdy. Ol ýerde, gadymy Gresiýada bolşy ýaly, fiziki taýdan sagdyn bolmak raýatlygyň we watançylygyň aýrylmaz bölegi hökmünde görülýärdi. Şol döwrüň meşhur gimnastika jemgyýetleri bularyň üçüsini hem birleşdirýärdi.
Öňki Prussiýa esgeri Fridrih Lýudwig Ýan öz ýurdunyň Napoleondan ýeňilmeginden ruhdan düşdi. Ol öz ýurduny täzeden janlandyrjakdygyna ynanýan Turnen atly gimnastika görnüşini oýlap tapdy.
Öňki Prussiýa esgeri Fridrih Lýudwig Ýan – soňra “Gimnastikanyň atasy” diýlip atlandyrylan – Aň-bilim döwrüniň milli buýsanç we bilim filosofiýasyny kabul etdi.
Prussiýa Fransiýa tarapyndan basyp alnandan soň, Ýahn nemesleriň ýeňilmegini milli masgaraçylyk hökmünde kabul etdi.
Öz watandaşlaryny ruhlandyrmak we ýaşlary birleşdirmek üçin ol beden taýýarlygyna ýüzlendi. Ýan "Turner" atly gimnastika ulgamyny döretdi we okuwçylary üçin goşa ştanga, deň däl ştangalar, deňagramlylyk şöhlesi we atyň duruşyny öz içine alýan täze enjamlary oýlap tapdy.
Ýahn öz şägirtleriniň ýurduň dürli künjeklerinde geçirilýän Terner festiwallarynda ýerine ýetiren sekirme we deňagramlylyk şöhlesi ýaly dowamly maşklary oýlap tapdy. Suratda 1928-nji ýylda Köln şäherinde geçirilen festiwalda çykyş edýän Hannowersçe Musterturnschule mekdebiniň zenanlary görkezilýär.
Milliýetçilik gimnastikanyň ösüşine nähili itergi berdi
XIX asyryň başlarynda Ýanyň ("Törnerler" diýlip atlandyrylýan) yzyndan ýörenler Germaniýanyň dürli şäherlerinde häzirki zaman gimnastikasyna meňzeş hereketler barada pikir alyşdylar. Olar öz başarnyklaryny deňagramlylyk şöhlesinde we top atynda türgenleşdirdiler, basgançaklara, halkalara, uzynlyga böküşlere we beýleki işlere çykdylar, şol bir wagtyň özünde giň möçberli gimnastika çykyşlaryny etdiler.
Terner festiwalynda olar pikir alyşýarlar, gimnastika boýunça bäsleşýärler we syýasat barada pikir alyşýarlar. Ýyllaryň dowamynda olar filosofiýa, bilim we bedenterbiýe baradaky pikirlerini Birleşen Ştatlara getirdiler we olaryň gimnastika klublary ýurtda möhüm jemgyýetçilik merkezlerine öwrüldi.
Terner Amerikada hem syýasy güýje öwrüldi. Köpleri nemes monarhiýasyna garşy çykandyklary we azatlygy arzuw edýändikleri üçin öz watanlaryny terk etdiler. Netijede, käbir Ternerler berk abolýasiýa tarapdarlaryna we Abraham Linkolnyň tarapdarlaryna öwrüldiler.
Prezident Linkolnyň ilkinji inaugurasiýasynda onuň goragyny Ternerleriň iki rotasy üpjün etdi we Ternerler hatda Birleşigiň goşunynda öz polklaryny hem döretdiler.
Şol bir wagtyň özünde, XIX asyryň ortalarynda Pragada bedenterbiýe bilen meşgullanmaga gönükdirilen başga bir ýewropaly sektasy döräpdi. Ternerler ýaly, Sokol hereketi hem köpçülikleýin utgaşdyrylan kalistenikanyň çeh halkyny birleşdirjekdigine ynanýan milletçilerden ybaratdy.
"Sokol" hereketi Çehoslowakiýada iň meşhur gurama öwrüldi we onuň türgenleşikleri parallel ştangalary, gorizontal ştangalary we polda hereket etmekden ybaratdy.
Rumyniýaly Nadýa Komaneçi 1976-njy ýyldaky Olimpiýa oýunlarynda kämil 10 bal gazanan ilkinji zenan gimnastikaçy boldy. 14 ýaşly türgeniň şol ýyl polda ylgamak boýunça maşk wagtynda bir aýagy bilen ýokary bökýän suraty düşürildi.
Olimpiýa oýunlarynda gimnastika
Terner bilen Sokolyň meşhurlygy artdygyça, gimnastika barha meşhur boldy. 1881-nji ýyla çenli halkara derejesinde gimnastika gyzyklanmasy artdy we Halkara Gimnastika Federasiýasy döredildi.
1896-njy ýylda geçirilen ilkinji häzirki zaman Olimpiýa oýunlarynda gimnastika esaslandyryjy Pýer de Kuberteniň üçin hökmany çäreleriň biridi.
Ýetmiş bir erkek adam sekiz gimnastika görnüşi boýunça, şol sanda halat dyrmaşmak boýunça bäsleşdi. Germaniýanyň bäş altyn, üç kümüş we iki bürünç medal gazanyp, ähli medallary ýeňip geçmegi geň däl. Gresiýanyň alty medaly, Şweýsariýanyň bolsa diňe üç medaly gazanmagy geň galdyrdy.
Soňraky ýyllarda gimnastika kem-kemden standartlaşdyrylan hasaplaýyş we ýaryş çäreleri bolan sport görnüşine öwrüldi. Gimnastika iki bölege bölünýär: çeper gimnastika, ol bökmek, deň däl ştangalar, deňagramlylyk şöhlesi, top atmak, statik halkalar, parallel ştangalar, gorizontal ştangalar we polda hereket etmekden ybarat; we ritmiki gimnastika, ol halkalar, toplar we lentler ýaly enjamlary öz içine alýar. 1928-nji ýylda aýallar ilkinji gezek Olimpiýa gimnastikasynda bäsleşdiler.
Häzirki wagtda ABŞ-dan Simone Baýles taryhda iň köp medal alan gimnastikaçydyr. Onuň täsirli üstünlikleri, şol sanda 2016-njy ýylda Rio-de-Žaneýroda geçirilen tomusky Olimpiýa oýunlarynda dört altyn we bir bürünç medal gazanan çykyşy hem haýran galdyryjy we milli buýsanç döretdi.
Skandal.
Gimnastika milli birligi goldaýar we kämil bedeni wasp edýär. Emma türgenler munuň üçin uly töleg tölediler. Gimnastikanyň öňe sürýän ugry aňsatlyk bilen kemsidiji türgenleşik usullaryna getirip biler we bu sport örän ýaş gatnaşyjylara artykmaçlyk berýändigi üçin tankyt edildi.
2016-njy ýylda ABŞ-nyň gimnastika toparynyň lukmany Larri Nassar çagalara jynsy taýdan zor salmakda aýyplandy. Şondan soňky aýlarda bir dawa gimnastikanyň perde arkasyndaky dünýäsini açyp görkezdi we sözlü, emosional, fiziki, jynsy taýdan zor salmak we boýun egdirmek medeniýetini ýüze çykardy.
2017-nji ýylda federal türmede 60 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen Nassaryň höküm çykarylyş diňlenişiginde 150-den gowrak gimnastikaçy şaýatlyk berdi.
Däp-dessurlar.
Gimnastika indi milliýetçiligi we sosial raýdaşlygy goldaýan giň syýasy hereketiň bir bölegi däl. Emma onuň meşhurlygy we milli buýsançdaky roly dowam edýär.
Kaliforniýa uniwersitetiniň Berkli şäherindäki Ýewropa barlaglary merkeziniň uly ylmy işgäri Deýwid Kleý Large (Foreign Policy) žurnalynda şeýle ýazýar: “Ahyrsoňy, Olimpiýa oýunlarynyň esasy maksady şudur”.
Ol şeýle ýazýar: “Bu 'kosmopolit' diýlip atlandyrylýan baýramçylyklar, dünýäniň iň esasy taýpa içgüdülerini aňladýandygy üçin üstünlik gazanýar”.
Neşirýatçy:
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 28-nji marty
