Hoe Beckenbauer het brein, de ziel en de visionair van Bayern München werd.

Het is donderdag 22 mei 2008, in de vroege ochtenduren, in de VIP-ruimte van het Luzhniki-stadion in Moskou, kort nadat Manchester United de UEFA Champions League na strafschoppen heeft gewonnen. Ik sta daar met het nieuwste exemplaar van...KampioenenMet het tijdschrift in mijn hand probeer ik de moed bijeen te rapen om Franz Beckenbauer, die aan een nabijgelegen tafel in een diepgaand gesprek verwikkeld is, te vragen de cover te signeren.

Na een paar minuten valt er een stilte en, gebruikmakend van het moment, verontschuldig ik me voor de onderbreking en vraag ik Beckenbauer om zijn handtekening. "Natuurlijk," knikt hij, terwijl hij hoffelijk de aangeboden pen en het tijdschrift aanneemt. Terwijl hij tekent, vraag ik hem wat hij van de wedstrijd vond. Hij aarzelt even en maakt dan een gebaar met zijn rechterhand om de nipte overwinning van United te benadrukken.

Destijds leek het gebaar slechts een wonderbaarlijk beknopt staaltje van politiek commentaar. Later besefte ik dat Beckenbauer een groot deel van zijn carrière in die marge had doorgebracht.

Een vlag van een grensrechter had zijn hoop op het winnen van het WK in Wembley in 1966 de grond in geboord. Vier jaar later, hoewel hij met zijn ontwrichte arm in een mitella op het veld bleef staan, verloor West-Duitsland alsnog de beste WK-halve finale aller tijden, met 1-1 van Italië.

Zoiets zou vandaag de dag ondenkbaar zijn, maar de beroemde foto van hem met zijn arm in een touw om zijn borst – hij had zijn sleutelbeen gebroken – is het iconische bewijs dat Beckenbauer achter zijn elegantie wel degelijk lef had.

Zelfs in 1974, het jaar waarin hij de Europacup en het Wereldkampioenschap won, waren Beckenbauers successen allesbehalve vanzelfsprekend. Tegen Atlético Madrid stond Bayern München op het punt te verliezen, totdat Georg Schwarzenbeck de gelijkmaker scoorde – waardoor een replay noodzakelijk werd die de Roten met 4-0 wonnen.

In de WK-finale kwam de ploeg van Beckenbauer de eerste twintig minuten nauwelijks in de wedstrijd, totdat Johan Neeskens het briljante Oranje op voorsprong zette met een penalty. Iets meer focus van de Nederlanders had de wedstrijd kunnen beslissen, voordat Paul Breitner in de 25e minuut vanaf de stip gelijkmaakte. Zelfs als manager dankte hij zijn WK-overwinning in 1990 grotendeels aan de onkunde van Engeland vanaf de strafschopstip in Turijn.

De wisselvalligheden van het lot hebben veel voetballers uit balans gebracht of verbitterd, maar ondanks Kiplings dubbele valkuil van triomf en rampspoed blijft Beckenbauers elegante kalmte opmerkelijk. Zelfs Brian Clough zei over hem: "Ik zag Franz Beckenbauer eens een restaurant binnenlopen en hij deed het op dezelfde manier als waarop hij voetbalde: met klasse en autoriteit."

Je kunt de voetbalgeschiedenis zien als een voortdurende, onoplosbare strijd om gezag en invloed tussen spelers en coaches. Sinds de jaren 30 hebben coaches steevast de overhand gehad, maar Beckenbauer is een van de weinige voetballers die de manier waarop het spel gespeeld wordt, werkelijk heeft veranderd.

Hoewel hij nooit echt van het leven als trainer genoot – hij stemde er deels mee in om West-Duitsland, Marseille en Bayern te coachen omdat hij zich verplicht voelde om instellingen te helpen die hem na aan het hart lagen – bewees hij zich al snel als een bekwame coach op het veld.

In 1967 won Bayern zijn eerste Europese trofee, de Europacup II. De Roten maakten zeker vooruitgang – toen de Bundesliga in 1963 werd opgericht, waren ze te onbeduidend om uitgenodigd te worden – maar Beckenbauer zag dat er een fundamentele verandering nodig was. Onder hun visionaire trainer Zlatko Cájkovski was Bayern iets te onbezonnen. Als ze de Bundesliga wilden winnen – en kans wilden maken op de Europacup – moesten ze efficiënter gaan spelen.

Dat zou onder de Joegoslaaf niet gebeuren, die de club een jaar later verliet. Tussen 1974 en 1976 werd Bayern de derde club die drie opeenvolgende Europacups won. Hoewel de treble van de Roten werd behaald onder leiding van Dettmar Cramer en Udo Lattek, zou je kunnen stellen dat Beckenbauer, die als libero het spel dirigeerde, de ware architect van dat gouden tijdperk was.

Beckenbauer was zo invloedrijk als libero dat het Duitse voetbal tactisch gezien nog lang na zijn afscheid in 1983 in de ban bleef van zijn legende. Zelfs in 1996, toen Duitsland Europees kampioen werd, was libero Matthias Sammer hun meest invloedrijke speler. Pas toen Rudi Völler het roer overnam, na een rampzalig EK 2000, beging de Mannschaft eindelijk een tactische ketterij – in Duitse termen – en liet de libero varen.

Als jonge speler was Beckenbauer een groot bewonderaar van Giacinto Facchetti, wellicht de beste aanvallende back ter wereld in de jaren zestig. Zoals Brian Glanville opmerkte in zijnVoogdIn een necrologie voor het Italiaanse held stond: "Toen Beckenbauer Facchetti's spectaculaire rushes vanaf de linksbackpositie en zijn daverende schoten met zijn rechtervoet gadesloeg, vroeg hij zich af waarom hij, als libero en sweeper, niet vanuit een meer centrale positie zou aanvallen. Dat deed hij, en zo werd het totaalvoetbal bij Bayern München geboren."

Het laatste punt van Glanville is controversieel. Beckenbauer heeft zelf nooit zulke grootse beweringen gedaan. Toch had hij, als iemand die veel over het spel had nagedacht, een intrigerende kijk op totaalvoetbal. Hij zei ooit: "Het draaide meer om het verrassingselement dan om een ​​magische formule. De Nederlanders kwamen er zo lang mee weg omdat de tegenstander nooit kon achterhalen met welke tactiek ze te maken kregen. Er waren helemaal geen tactieken, alleen maar briljante spelers aan de bal."

Met andere woorden, in de terugkerende discussie over de respectievelijke invloed van coaches en spelers op de ontwikkeling van het spel, is Beckenbauer ervan overtuigd dat, ondanks wat de hipster-school in de voetbalgeschiedenis misschien beweert, het totaalvoetbal veel meer te danken heeft aan Johan Cruyff dan aan Rinus Michels.

Osvaldo Ardiles zei dat de beste nog levende voetballer van Duitsland een leider was die prachtig voetbal speelde. De gloriedagen van Beckenbauer herinneren ons aan een tijdperk waarin coaches niet allemaal dictatoriale micromanagers waren en spelers ook leiders konden zijn.

Zijn speelstijl overtuigde echter niet iedereen. Tijdens zijn twee periodes bij New York Cosmos vond een van de managers zijn spel te intellectueel, wat hem deed klagen: "Zeg tegen die Duitser dat hij naar voren moet – we betalen geen miljoen voor een kerel die alleen maar in de verdediging blijft hangen."

Tot slot bevelen we voetbalgerelateerde producten van ons bedrijf aan.