E mafai ona toe su'eina le amataga o le faamalositino i Eleni anamua. Peita'i, o le lotonuu ua mafua ai ona tula'i mai le faamalositino fa'aonaponei mai le Taua a Napoleone se'ia o'o i le vaitaimi o le Soviet.
O se tamaloa e le lavalavā o loʻo faamalositino i le piazza. O se leoleo puipui lototoa i le faapaiaga o Abraham Lincoln. O talavou laiti o loʻo tulaʻi mai i le eleele i se faasologa mataʻutia o le feliuliuaʻi ma osooso. O nei ata e le o se mea na tupu fua - o vaega uma ia o le talafaasolopito o faamalositino.
Faatasi ai ma le tulaʻi mai o tagata taʻaʻalo e pei o Simone Biles ma Kohei Uchimura, ua avea ai le taʻaloga ma se tasi o mea e sili ona fiafia i ai tagata i le Olimipeka. E leʻi aofia ai i taimi uma i taʻaloga faamalositino ia uʻamea e le tutusa pe o le uʻamea paleni - o taʻaloga faamalositino muamua sa aofia ai ni gaioiga e pei o le aʻe i luga o maea ma le siiina o le baton. Ae i lona alualu i luma mai tu ma aga Eleni anamua i taʻaloga Olimipeka i aso nei, o taʻaloga faamalositino sa fesoʻotaʻi vavalalata lava ma le mitamita ma le faasinomaga faaleatunuu.
Sa masani ona fa'ata'ita'i e tagata ta'a'alo Eleni anamua o latou tomai fa'amalositino a'o le lavalavā. O nei tagata ta'a'alo muamua sa toleni o latou tino mo taua.
Amataga o Taaloga Faamalositino
Na afua mai le taaloga i Eleni anamua. I Eleni anamua, sa faia e alii talavou ni aʻoaʻoga malolosi faaletino ma faalemafaufau mo taua. O le upu e sau mai le upu Eleni gymnos, "lē lavalavā" - talafeagai, aua o alii talavou sa aʻoaʻo e lē lavalavā, faia faamalositino, siʻi mamafa ma tauva le tasi ma le isi i luga o le fola.
Mo tagata Eleni, o faamalositino ma le aoaoina e fesoʻotaʻi lelei. E tusa ai ma le tusitala o talafaasolopito o taaloga o R. Scott Kretchmar, o faletaalo na toleni ai alii talavou Eleni o ni "nofoaga autu o aʻoaʻoga ma sailiga" - o nofoaga autu mo le alalafaga lea na aʻoaʻoina ai alii talavou i faatufugaga faaletino ma faalemafaufau. Na tusia e le faifilosofia Eleni o le seneturi lona fa T.L.M. o Aristotle, "E tatau ona muamua atu le aʻoaʻoina o le tino nai lo le aʻoaʻoina o le mafaufau."
Ae o le faamalositino, e pei ona tatou iloa i le asō, na afua mai i se isi nofoaga vevela o le atamai ma le finauga vevela: Europa i le seneturi lona 18 ma le 19. O iina, e pei o Eleni anamua, o le malosi faaletino sa vaaia o se vaega taua o le avea ma tagatanuu ma le alofa i le atunuu. O sosaiete faamalositino lauiloa o lena vaitaimi na tuufaatasia uma ia mea e tolu.
Sa lotovaivai Friedrich Ludwig Jahn, o se fitafita Prussia sa avea muamua, i le faia’ina o lona atunuu i lima o Napoleon. Sa ia faia se ituaiga o ta’aloga fa’amalositino e ta’ua o Turnen, lea na ia talitonu o le a toe fa’afouina ai lona atunuu.
O le sa avea muamua ma fitafita Prussia o Friedrich Ludwig Jahn – lea na mulimuli ane lauiloa o le “Tama o Taaloga Faamalositino” – na ia taliaina le filosofia o le vaitaimi o le Malamalama o le mitamita faaleatunuu ma le a’oa’oga.
Ina ua maeʻa ona osofaʻia Prussia e Falani, sa manatu Jahn i le faiaʻina o Siamani o se mea e māsiasi ai le atunuu.
Ina ia siitia lona atunuu ma tuufaatasia le autalavou, sa ia liliu atu i le malosi faaletino. Na fatuina e Jahn se faiga o le gymnastics e taʻua o le “Turner” ma fatuina ni masini fou mo ana tamaiti aoga, e aofia ai le uʻamea faalua, uʻamea e le tutusa, uʻamea paleni, ma le tulaga o le solofanua.
Na faia e Jahn ni faamalositino tumau, e aofia ai le vault ma le balance beam, lea na faia e ona soo i Turner Festivals i le atunuu atoa. O loo i le ata o tamaitai mai le Hannoversche Musterturnschule o loo faatinoina le faafiafiaga i Cologne i le 1928.
Le Auala na Fa'amalosia ai e le Fa'aleatunuu le Tuputupu A'e o Taaloga Fa'amalositino
I le amataga o le seneturi lona 19, na fesuiaʻi ai e soo o Jahn (e taʻua o “Turners”) ni manatu e uiga i gaioiga e tutusa ma faamalositino faaonaponei i aai i Siamani atoa. Sa latou toleniina o latou tomai i le laau paleni ma le solofanua pommel, aʻe i apefai, mama, osooso umi, ma isi gaoioiga, aʻo faia ni faatinoga faamalositino tetele.
I le Turner Festival, latou te fesuiaʻi ai manatu, tauva i taʻaloga faamalositino, ma talanoaina faiga faapolokiki. I le aluga o tausaga, sa latou aumaia ai o latou manatu e uiga i filosofia, aʻoaʻoga, ma le soifua maloloina i le Iunaite Setete, ma o latou kalapu faamalositino na avea ma nofoaga taua i le atunuu.
Na avea fo‘i Turner ma se malosiaga fa‘apolokiki i Amerika. E to‘atele na tu‘ua o latou nu‘u ona sa latou tete‘e i le pulega a le malo o Siamani ma naunau mo le sa‘olotoga. O se taunuuga, o nisi o Turners na avea ma tagata e tetee malosi i faiga fa‘apolotiki ma lagolago ia Abraham Lincoln.
E lua vaegaʻau a Turners na puipuia Peresitene Lincoln i lona uluaʻi faapaleina, ma na faʻatuina foʻi e Turners a latou lava vaegaʻau i le autau a le Iuni.
I le taimi nei, na aliaʻe mai ai se isi vaega faa-Europa e faʻapitoa i le malosi o le tino i Prague i le ogatotonu o le seneturi lona 19. E pei o le au Turner, o le gaioiga a Sokol sa aofia ai tagata faʻaleatunuu na talitonu o le a faʻatasia tagata Czech i faʻamalositino faʻatasi e le toʻatele.
Na avea le gaioiga a Sokol ma faʻalapotopotoga sili ona lauiloa i Czechoslovakia, ma o ana faʻamalositino na aofia ai pa faʻalava tutusa, pa faʻalava faʻalava, ma faiga masani i le fola.
Na avea Nadia Comăneci mai Romania ma uluai tama'ita'i ta'alo siva e sikoa le 10 atoatoa i le Olimipeka o le 1976. O lo'o fa'aalia le ata o le tagata ta'alo e 14 tausaga le matua o lo'o osooso maualuga i le tasi vae i le taimi o se fa'agasologa o le fola i lena tausaga.
Taaloga faamalositino i le Olimipeka
A o faʻateleina le lauiloa o Turner ma Sokol, sa faʻateleina foʻi le lauiloa o le gymnastics. I le 1881, sa faʻateleina le fiafia o le lalolagi i le gymnastics, ma na fanau mai ai le International Gymnastics Federation.
I le taimi o uluai Taaloga Olimipeka faʻaonaponei i le 1896, o le taʻaloga faʻamalositino o se tasi lea o mea taua na faia e le faʻavae o Pierre de Coubertin.
E to’afitusefulu ma le tasi ali’i na tauva i ta’aloga fa’amalositino e valu, e aofia ai le a’e i maea. E le o se mea e ofo ai, na manumalo Siamani i pine uma, ma manumalo ai i pine auro e lima, siliva e tolu ma apamemea e lua. Na sosoo ai Eleni ma pine e ono, ae na o le tolu na manumalo ai Sueteselani.
I tausaga na sosoo ai, na faasolosolo malie lava ona avea le faamalositino ma se taaloga faatasi ai ma ni taaloga faatulagaina mo le togiina ma tauvaga. E vaevaeina le faamalositino i ni vaega se lua: faamalositino faatufugaga, lea e aofia ai le osooso, pa e le tutusa, laau paleni, solofanua pommel, mama tumau, pa tutusa, pa faalava ma le fola; ma faamalositino fa'a-rhythmic, lea e aofia ai masini e pei o mama, polo ma lipine. I le 1928, na tauva ai tamaitai i faamalositino Olimipeka mo le taimi muamua.
O aso nei, o Simone Biles o le Iunaite Setete o le tagata taʻalo siva sili ona lauiloa i le talafaasolopito. O ana taumafaiga mataʻina ua musuia ai le maofa ma le mitamita faaleatunuu, e aofia ai lana faatinoga i le Olimipeka o le Taumafanafana 2016 i Rio de Janeiro, lea na ia manumalo ai i pine auro e fa ma le pine apamemea e tasi.
Fa'alavelave fa'aleaga.
E fa'amalosia e ta'aloga fa'amalositino le autasi o le atunu'u ma fa'amanatuina le tino atoatoa. Peita'i, ua totogia e tagata ta'a'alo se tau tele mo lea mea. O le a'oa'iga fa'atino e fa'alauiloa e ta'aloga fa'amalositino e faigofie ona o'o atu ai i ni auala fa'aa'oa'oga sese, ma ua faitioina le ta'aloga ona o le fa'amuamua o tagata auai e laiti tele.
I le 2016, na tuuaia ai le fomaʻi o le 'au a le USA Gymnastics o Larry Nassar i le faia o sauaga faafeusuaiga i tamaiti. I masina na sosoo ai, na faʻaalia ai e se faʻalavelave le lalolagi i tua atu o le vaaiga o taʻaloga faamalositino, ma faʻaalia ai se aganuʻu o sauaga faʻalemafaufau, faʻalagona, faʻaletino, faʻafeusuaiga ma le faʻapologaina.
E silia ma le 150 tagata ta'a'alo siva na molimau i le fa'amasinoga mo Nassar, o lē na fa'asalaina i le 60 tausaga i le falepuipui feterale i le 2017.
Agaifanua.
Ua lē toe avea le faamalositino ma vaega o se gaioiga lautele faapolokiki e lagolagoina ai le lotonuu ma le lotogatasi lautele. Ae o lona lauiloa ma lona sao i le mitamita faaleatunuu o loo faaauau pea.
Na tusia e David Clay Large, o se tagata suʻesuʻe sinia i le Nofoaga Autu mo Suʻesuʻega a Europa i le Iunivesite o Kalefonia, Berkeley, i le mekasini (Foreign Policy), “I le iuga, o le uiga tonu lava lea o Olimipeka.”
Na ia tusia, “O nei fa’amanatuga ua ta’ua o le ‘cosmopolitan’ e manuia tonu lava ona o lo’o fa’aalia ai le mea o lo’o latou taumafai e fa’ato’ilaloina: o uiga masani fa’ale-ituaiga sili ona taua o le lalolagi.”
Lomitusi:
Taimi na lafoina ai: Mati-28-2025











